محمد هاشم آصف ( رستم الحكماء )
75
رستم التواريخ ( فارسى )
خود در آن حجرهء پرزينت و آيينه ، جناب خود در ميانه ، مجرد از لباس و لعبتان شوخ و شنگ مذكوره به دورش . . . مىنشستند و عشوهها و غمزهها و نازها و غنجها مىنمودند و كرشمهها مىسنجيدند و شوخىها با هم مىنمودند و لطيفهها به هم مىگفتند و مىشنيدند . آن خلاصهء ملوك نيكوسلوك ، از هرطرف ، آن ماهوشان سيماندام را تماشا مىنمود . . . و آن حجره را لذتخانه مىخواندند . فرش زمين عرصهء آن سراى دلگشاى را از سنگهاى پرطول و عرض و قطر ساختند و بهقدر دو زرع ، پايهء عمارات و ديوارهاى آن خانهء فردوسنشاط را با سنگهاى رخام تراشيده ، هموار نموده ، پرطول و عرض و قطر ساختند و پرداختند . و همهء سقفها و درها و ديوارها و ستونهاى آن را با طلاى ناب و كانى و لاجورد بدخشانى و آيينههاى صافى شفاف ، مصور و منقش و مزين نمودند . و آن كامسراى جنتآسا را مسمى به بهشت آيين كردند . تالار چهلستون مذكور شاه عباسى كه به چهار مرتبه ساخته شده : مرتبهء اول كه شاهنشين مىنامندش ، نشيمن شاه مىباشد . مرتبهء دويم كه محل ايستادن امرا و وزرا عظيم الشأن است . مرتبهء سيم ، جاى ايستادن خوانين و سرهنگان معتبر و مستوفيان نامور و باشيان بازيب و فر و منشيان بافصاحت و بلاغت سخنور . مرتبهء چهارم كه عرصهء دولتخانه باشد ، از دو طرف درياچه ، محل ايستادن نظام و صفبستن با اهتمام غلامان خاصه و يساولان « 1 » و نسقچيان « 2 » و جارچيان و امثال اينان مىباشد و به تفصيل ، اوصاف آن ذكر شد . پيش از اين و فى الحقيقت ، بهتر و خوشتر از اين عمارت مذكوره در ربع مسكون و هفت كشور ، به فكر بكر هيچ مهندس نرسيده . اتفاقا هفت - هشت سال پيش از آمدن طايفهء افغان به اصفاهان ، چراغانى نمودند . آتش به آن تالار عديم النظير افتاده ، بسوخت .
--> ( 1 ) - افرادى كه با چماق نقره يا طلا ، در پيش امرا مىدويدند و دور شو ، دور شو مىگفتند . ( 2 ) - پاسبانان محافظ سپاه و مردم .